Mon. Jan 17th, 2022

Category: သမိုင်းကြောင်း

အင်းဝ မှာ “ရေ” ၊ မြေ မှာ “ပဲခူး” ဆိုတဲ့ ဆိုရိုးစကားအဓိပ္ပာယ် နှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ

Zawgyi အင္းဝမွာေရ – အင္းဝမွာ ေရ ၊ ေျမမွာ ပဲခူး ဟူေသာ စကားကို ေရွးလူႀကီးမ်ားမွ တစ္ဆင့္ ၾကားဖူးေကာင္း ၾကားဖူးႏိုင္ပါတယ္။ ဒီလိုဆိုရျခင္းမွာ အင္းဝသည္ ေရႀကီးျခင္း ၊မိုးေခါင္ျခင္း စသည့္ ေရႏွင့္…

ပုဂံခေတ်မှ နန်းသက်အတိုဆုံးဘုရင်

ပုဂံခေတ်ထင်ရှားသောဘုရင်များဖြစ်သည့် အလောင်းစည်သူ နှင့် နရသူ တို့အကြောင်းဖတ်ဖူးသူများသည် မင်းရှင်စော ဟူသော အမည်ကို ကြားဖူးကြပေလိမ့်မည်။ မင်းရှင်စောသည် ဖခင်ဖြစ်သည် အလောင်းစည်သူမင်းကြီး၏ ငြိုငြင်ခြင်းခံကာ နှင်ထုတ်ခံရပြီးနောက် ထွန်တုံးပူတက်အရပ် (ယနေ့ မန္တလေး၏အရှေ့) သို့သွားရောက်နေထိုင်ခဲ့သည်။ ခမည်းတော် အလောင်းစည်သူမင်းကြီး…

“ရှေးခေတ်ဘုရင်​တွေ အသုံးပြုခဲ့ကြတဲ့ ရွှေရထားလုံးတော်”

Zawgyi ျဖင့္ဖတ္ပါ ၁၈၈၅ ခုႏွစ္တြင္ၿဗိတိသွ်တို႔ျမန္မာႏိုင္ငံကိုသိမ္းပိုက္ေသာအခါကုန္းေဘာင္မင္းဆက္ ဘုရင္မ်ားႏွင့္မႉးမတ္မ်ားပိုင္ဆိုင္ေသာအဖိုးတန္အႏုပညာလက္ရာမ်ား၊နန္းစဥ္ရတနာမ်ား ေထာင္ခ်ီ ေသာင္းခ်ီ သိန္းခ်ီ၍ ေပ်ာက္ကြယ္သြားသည္။ ဤအရာမ်ားထဲတြင္ဗမာျပည္သူျပည္သားမ်ားအသိနည္းေသာ ဗမာဘုရင္၏တန္ခိုးအာႏုေဘာ္ကိုကိုယ္စားျပဳေသာ ေတာ္ဝင္ေ႐ႊရထားလုံးပါဝင္သည္။ ဗမာ့ေတာ္ဝင္ရထားလုံးမ်ားျဖစ္ပ်က္ခဲ့သည့္ဇာတ္လမ္းသည္ကြၽႏ္ုပ္တို႔အားျမန္မာႏိုင္ငံကိုလိုနီေခတ္အေၾကာင္းသာမကအေနာက္ႏိုင္ငံမ်ားကပါျမန္မာႏိုင္ငံအားရႈျမင္ပုံကိုေျပာျပပါသည္။ ဗမာဘုရင့္ေတာ္ဝင္ေ႐ႊရထားလုံးေတာ္ အား မည္သို႔မည္ပုံရရွိလာ၍ ဗမာဘုရင္မ်ား၏ထိုရထားလုံးအားစီးနင္းမႈသမိုင္းေၾကာင္းရွည္လ်ားသည္။ ၁၇၉၆ ခုႏွစ္တြင္ဘႀကီးေတာ္မင္းႀကီးသည္အိႏၵိယႏွင့္ျမန္မာနယ္စပ္တေလွ်ာက္ရွိအခ်ိဳ႕ေသာနယ္ေျမပိုင္ဆိုင္ခြင့္မ်ားအတြက္ၿဗိတိသွ်အစိုးရထံမွဥေရာပပုံစံရထားကိုေတာင္းခဲ့သည္။ ဗမာ့အင္ပါယာသည္…

“နိမိတ်ကို မယုံလို့ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရတဲ့ မြန်မာ့သမိုင်းထဲက အိမ်ရှေ့စံတစ်ပါး”

Zawgyi ျဖင့္ ဖတ္ရန္ နိမိတ္ ကို မယုံ၍ အသက္ဆုံးရႈံးခဲ့ရေသာ အိမ္ေရွ႕စံ ဆိုသည္မွာ စက္မႈ ျမန္မာႏိုင္ငံ ကိုတည္ေထာင္ရန္ ႀကိဳးစားခဲ့သူ မင္းတုန္းမင္း တရားႀကီး ၏ ညီေတာ္ ကေနာင္ မင္းသားႀကီး ျဖစ္သည္။…

“ငှက်ကြီးတောင်(သို့မဟုတ်)မြန်မာ့ဓား”

Zawgyi ျဖင့္ ဖတ္ရန္ ငွက္ႀကီးေတာင္(သို႔မဟုတ္)ျမန္မာ့ဓား”အမ်ားအားျဖင့္ေရွးျမန္မာ့တပ္မေတာ္တြင္ငွက္ႀကီးေတာင္ဓားကိုအသုံးျပဳသည္။“ဓားမွာမိုးႀကိဳး”ဟူေသာစကားအတိုင္းအသြားတြင္မိုးႀကိဳးထည့္၍ျပဳလုပ္ေလ့ရွိၾကသည္။ ရာဇဝင္တြင္ထင္ရွားေသာဓားမ်ားမွာစစ္ကိုင္းအသခၤယာေစာယြန္း၏ဓားမွာဆင္လည္ပင္းကိုျပတ္ေစသည္။ဗ်ည္းႏြဲ႕၏ဓားသည္တစ္ေတာင္မွ်ရွိေသာေက်ာက္ထုကိုျပတ္ေစသည္။ယိမ္းႏြဲ႕ပါးဓားသည္အင္းဝေခတ္ကနန္းစဥ္ဓားျဖစ္သည္။ သိုဟန္ဘြားသည္အင္းဝထီးနန္းကိုသိမ္းပိုက္ၿပီးေနာက္ျပည္သူလူထုအားႏွိပ္စက္ျခင္း၊ရဟန္းသံဃာမ်ားအားသတ္ျဖတ္ျခင္းစသည္မ်ားလုပ္ေဆာင္လာေသာေၾကာင့္သိုဟန္ဘြားအားလုပ္ႀကံရန္ႀကံစည္ၾကသည္။ မင္းႀကီးရန္ေနာင္ကသိုဟန္ဘြားအားဥယ်ာဥ္ေတာ္တြင္းသို႔ဥပါယ္တံမ်ဥ္ျဖင့္ေခၚသြားၿပီးယိမ္းႏြဲ႕ပါးဓားကိုျပမည့္ဟန္ျပဳကာခုတ္ပိုင္းလိုက္ရာလူႏွင့္တကြေနာက္ခံဝါးပိုးဝါးငါးလုံး၊ၾကမ္း၅ေခ်ာင္းပါျပတ္ေလသည္။ ေရွးေခတ္ျမန္မာ့တပ္မေတာ္တြင္ဓားေရး၃၇ခ်င္းကိုတတ္ေျမာက္မွာသာတပ္မႉးျဖစ္ခြင့္ရွိသည္။ပ်ံခ်ီဓားဟုေခၚေသာအဆင့္ျမင့္ဓားေရးကိုတတ္ေျမာက္သူအားဘြဲ႕အမည္ေနာက္တြင္ပ်ံခ်ီဟူေသာအမည္နာမကိုထည့္သြင္းမွည့္ေခၚေပးသည္။ ေရွးေခတ္ျမန္မာ့တပ္မေတာ္ပင္တိုင္သုံးဓားျဖစ္သည္။အိမ္မ်ားတြင္လည္းေဆာင္ဓားအျဖစ္အသုံးျပဳၾကသည္။ငွက္ေတာင္ႏွင့္တူသျဖင့္ငွက္ႀကီးေတာင္ဟုေခၚျခင္းျဖစ္သည္။ငွက္ႀကီးေတာင္ျဖင့္ကစားရေသာသိုင္းကြက္မွာဓားေရး၃၇ခ်င္းျဖစ္သည္။ ဓားအေႏွာင့္တြင္ဖုလုံးပါၿပီးလိုအပ္ပါကဓားေႏွာင့္ျဖင့္ထုႏိုင္သည္။ငွက္ႀကီးေတာင္ဓားသည္အျခားလူမ်ိဳးတို႔၏ဓားႏွင့္မတူဘဲပုံစံႏွင့္အသုံးျပဳပုံကြဲျပားသည္။ျမန္မာ့ေဆာင္ဓား၊ရွမ္းဓား၊မြန္ဓားတို႔ႏွင့္လည္းမတူဘဲကြဲျပားသည့္ဓားျဖစ္သည္။ ဓားတြင္အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိသည္။ခုတ္ဓား၊ထိုးဓား၊ေပါက္ဓား၊ဟူ၍အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိသည္။ငွက္ႀကီးေတာင္ဓားသည္စြယ္စုံသုံးဓားျဖစ္သည္။ငွက္ႀကီးေတာင္၏အဓိပၸာယ္-ဓားပုံစံမွာအရင္းတြင္လက္ႏွစ္သစ္သာရွိ၍အဖ်ားတြင္လက္သုံးသစ္မွလက္ေလးသစ္ခန႔္ရွိသည္။ ငွက္အေတာင္ကဲ့သို႔အရင္းမွအဖ်ားဘက္သို႔ေကာ့ၿပီးတက္သြားေသာေၾကာင့္ငွက္ႀကီးေတာင္ဟုေခၚဆိုျခင္းျဖစ္သည္။ဓားအရွည္”ဓားအရွည္မွာအသြားတစ္ေတာင့္တစ္ထြာ၊တစ္မိုက္(၃၃လက္မခန႔္)၊အ႐ိုးတထြာ(၁၀လက္မခန႔္)ရွိသည္။ “ဓား႐ိုး(ဓားေႏွာင့္)”ဓား႐ိုးကိုေၾကး၊ေငြ၊ေ႐ႊမိမိတို႔ႀကိဳက္ႏွစ္သက္သလိုျပဳလုပ္ၾကသည္။လက္ကိုင္မကြၽတ္ထြက္ေစရန္ဓား႐ိုးသံကိုဓားေႏွာင့္ႏွင့္ၿမဲေအာင္သပ္႐ိုက္ထားသည္။ဓားလက္ကိုင္(ဓား႐ိုး)၏အဆုံးတြင္ေ႐ႊ၊ေငြ၊မိုးႀကိဳသြားတို႔ျဖင့္ျပဳလုပ္ထားေသာငယ္ဟုေခၚသည့္ဘုခြၽန္ေလးရွိသည္။ ဓားၿပီး၊တုတ္ၿပီးေသာသူမ်ားအားထိုငယ္ျဖင့္ထု႐ိုက္ပါကေသသည္ဟုဆိုသည္။“ဓားေကာင္းသတ္မွတ္ပုံ”ဓား၏အေလးခ်ိန္မွာအတိအက်မရွိေသာ္လည္းဓားအလယ္မွကိုင္ကာလက္ဖဝါးေပၚတင္ပါကၿငိမ္ေနရမည္။ အေရွ႕ဘက္ကိုၫြတ္က်ပါကဦးေလးေသာဓားျဖစ္ၿပီး၊အေနာက္ဘက္ကိုၫြတ္ပါကဓားေႏွာင့္ေလးေသာဓားျဖစ္သည္။အေရွ႕အေနာက္မၫြတ္ဘဲၿငိမ္ေနသည့္ဓားမ်ိဳးမွဓားေကာင္းစာရင္းဝင္သည္။ “ဓားေရး၃၇ခ်င္း”ငွက္ႀကီးေတာင္ဓားျဖင့္ကစားရေသာဓားသိုင္းပညာရပ္မ်ားတြင္ဓားႀကီး(၄)ပါးႏွင့္ဓားစုံ(၁၀)ခ်င္းသည္၃၇ခ်င္း၏အေျခခံဓားကြက္မ်ားျဖစ္ၾကသည္။၃၇-ခ်င္းဟုသာဆိုေသာ္လည္းဓားေရးတစ္ခ်င္းလွ်င္အပိုဒ္ခြဲေပါင္းမ်ားစြာပါဝင္ေနပါသည္။ ၃၇-ခ်င္းဓားတြင္ဓားကြက္မ်ားမွာမ်က္ႏွာအနီး၊လည္ပင္းအနီးစသည္ျဖင့္ပြတ္ကာသီကာကစားရေသာအကြက္မ်ား၊ဘယ္ႏွင့္ညာတၿပိဳင္နက္တည္းမွာပင္မတူညီေသာဓားကြက္မ်ားပါဝင္သည္။ ျမန္မာမင္းမ်ားလက္ထက္တြင္ဓားေရး၃၇ခ်င္းတတ္မွသာတပ္မႉးအျဖစ္လည္းေကာင္း၊တပ္ဗိုလ္အျဖစ္လည္ေကာင္းခန႔္အပ္သည္။ျမန္မာမင္းမ်ားလက္ထက္ျပာသိုလျမင္းခင္းသဘင္ပြဲတြင္ယွဥ္ၿပိဳင္ရေသာဓားၿပိဳင္ပြဲမ်ားတြင္ဓားေရး၃၇ခ်င္းျဖင့္အစြမ္းျပခဲ့ၾကသည္။ ဓားေရး၃၇ခ်င္းမွာဓားခ်ီ၊ဓားခင္း၊မ်က္ႏွာကာ၊ဓားလွ၊ဓားလွ်ိဳး၊ေမွာက္ထိုးရပ္၊ရင္ခြဲ၊အသားလွန္၊ဓားခုတ္၊ဇင္ေယာ္သုတ္၊တဖက္ထိုး၊ေရွ႕လွည္း၊ေနာက္လွည္း၊ေ႐ႊႏႈတ္ႁမြက္ယာလွ၊ေ႐ႊႏႈတ္ႁမြက္ဝဲလွ၊စြန္သုတ္၊ပါးကပ္၊ပန္းကုံးျဖတ္၊ဓားလႊင့္၊ပန္းကုံးသီ၊ ဆက္ရက္ခုန္၊မီးတိုင္ျပ၊ပိုးခ်ည္လႊား၊သက္တင္ေရေသာက္၊ေ႐ႊဘယက္လည္ေလ်ာက္၊ေဒါင္းၿမီးကာ၊က်ားၿမီးဆြဲ၊ဓား႐ြက္၊လက္ေကာက္ဝတ္၊ေမာင္းကပ္၊ေ႐ႊႏႈတ္လည္ေလ်ာက္၊ေနာက္လည္ေလ်ာက္၊ဓားသြဲ႕၊ဓားျပ၊တဖက္ႏႈတ္၊ႏွစ္ဖက္ႏႈတ္၊ေနာက္လွည့္တို႔ျဖစ္သည္။…

“လက်ဝါးနှင့်ရိုက်လျှင် လူအသက်သေစေနိုင်လောက်အောင်ခွန်အားကြီးတဲ့ ရာဇဝင်ထဲက မင်းလက်ဝါးအကြောင်း”

Zawgyi မင္းလက္ဝါးကို သမိန္ေထာရာဇာဘြဲ႕ခံ ပုသိမ္ၿမိဳ႕ဝန္ မဟာသမိန္ေထာႏွင့္ ေရကင္းသူ မမႀကီးတို႔က ၁၈၂၃-ခုႏွစ္တြင္ ေမြးဖြားသည္။ ေမြးခ်င္ ၂-ဦးအနက္ အငယ္ျဖစ္သည္။ ငယ္မည္မွာ ေမာင္လတ္ျဖစ္သည္။မင္းလက္ဝါး၏ အႏြယ္ရင္း ျဖစ္ေသာ သူ၏ အဘ၊ အဘိုး၊ အေဘးမ်ား…

“မြန် မာ့ သ မို င်း ထဲက ကြို း စ င် မ ကြေ ာ က် တဲ့ သူ ရဲ ကေ ာင် း ပု ဂံ ဗို လ်ချို”

Zawgyi ျဖင့္ဖတ္ပါ ပုဂံဗိုလ္ခ်ိဳ လို႔ ဆိုလိုက္ရင္ နယ္ခ်ဲ႕ေတာ္လွန္ေရး သမိုင္းမွာ နာမည္ႀကီးသူ တစ္ေယာက္ျဖစ္တာ အားလုံးသိၿပီးသားပါ။ အဂၤလိပ္တို႔ကို ဒုကၡအေပးဆုံး ၊ ပထမဆုံးနယ္ခ်ဲ႕ေတာ္လွန္ေရး လုပ္ၿပီး ေနာက္ဆုံးမွ အဖမ္းခံရတဲ့ ဗိုလ္ခ်ိဳျဖစ္ပါတယ္။ ေညာင္ဦးၿမိဳ႕နယ္ ငသေရာက္ဆယ္႐ြာသား…

“စာရင်းရှိ မယား (၃၃) ယောက်ရှိတဲ့ မုံရွာ သာစည်နယ်က သူဌေးကြီး ဦးဖိုးရှိ အကြောင်း”

Zawgyi ျဖင့္ ဖတ္ရန္ ဒီျပတင္းေပါက္ေတြ ကေန ေန႔တိုင္း ဦးဖိုးရွိပစ္ခ် မဲ့ေခါင္းအုံးကို မယား အေယာက္ ၃၀ က ေစာင့္ဖမ္းၾကသတဲ့ စစ္ကိုင္းတိုင္း မုံ႐ြာ သာစည္နယ္မွာ ဦးဘိုးရွိဆို ခုထိ သိေနၾကတုန္း နာမည္ႀကီးေနတုန္း…

“ယနေ့အချိန်အထိ အငြင်းပွားနေကြသေးတဲ့ ဆုပန်ကလျာရဲ့ဇာတ်သိမ်း”

Zawgyi ယိုးဒယားမင္းသမီး ဆုပန္ကလ်ာသည္ ဘုရင့္ေနာင္မင္းႀကီး ကိုယ္ေတာ္တိုင္ ထီးျဖဴေပး၍ အယုဒၶယဘုရင္အျဖစ္ ခန႔္အပ္ေပးခဲ့ေသာ ျဗမဟာဓမၼရာဇာမင္းႏွင့္ မိဖုရား ျဗဝိသုဒၶိေကသထရီတို႔၏ သမီးေတာ္ျဖစ္ပါသည္။ ေ႐ႊအဆင္းကဲ့သို႔ အသားအေရေခ်ာေမြ႕သူ (ျဗသုဝဏၰေဒဝီ) အျဖစ္ ယိုးဒယားရာဇဝင္မ်ားက မွတ္တမ္းတင္ခဲ့ၾကၿပီး ျမန္မာရာဇဝင္မ်ားကလည္း ထိုအခ္ကၠိဳ…