ေရွးဦးသူနာျပဳနည္း ဆိုတာ ေရာဂါထေဖာက္ျခင္း၊ ဒဏ္ရာရျခင္း စတဲ့ အေျခအေနေတြမွာ လူနာေတြကို ေဆး႐ုံ၊ ေဆးခန္းမပို႔မီ ဆရာဝန္မဟုတ္တဲ့ သာမန္လူတစ္ဦးက ေဝဒနာသက္သာေအာင္ အကန႔္အသတ္နဲ႔ ျပဳစုကုသေပးထားလို႔ ရတဲ့နည္းလမ္းေတြကို ေခၚပါတယ္။

တစ္နည္းေျပာရရင္ ဒဏ္ရာအနာတရ ျဖစ္ေနသူ၊ ေရာဂါေဝဒနာ ခံစားေနရာသူ တစ္ဦးကို ေဝဒနာ ေလ်ာ့ပါး သက္သာေအာင္ ေရွာင္တခင္ ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ေပးမႈကို ေရွးဦးသူနာျပဳနည္းလို႔ ေခၚတာပါ။ ဒီနည္းက လူတစ္ဦးရဲ႕ အသက္ကိုပါ ကယ္ဆယ္ႏိုင္တဲ့အထိ အသုံးဝင္ပါတယ္။

ေရွးဦးသူနာျပဳနည္း မ်ားစြာရွိတဲ့အထဲကမွ လူတိုင္း အလြယ္တကူ ကုသလို႔ရၿပီး အသုံးဝင္ႏိုင္မယ့္ နည္းလမ္းအခ်ိဳ႕ကိုလည္း ဗဟုသုတရဖြယ္ ေျပာျပေပးခ်င္ပါတယ္။

၁။ အသက္ရႉ/မရႉ စစ္ေဆးျခင္း

လူနာက အသက္ရႉေနေသးလား ဆိုတာကို ပါးစပ္၊ ရင္ဘတ္နဲ႔ ဝမ္းဗိုက္လႈပ္ရွားမႈကို ၾကည့္ၿပီး စစ္ေဆးလို႔ ရပါတယ္။ အသက္မရႉဘူးဆိုရင္ေတာ့ ခ်က္ခ်င္း ပါးစပ္ထဲကို ေလသြင္းေပးတဲ့နည္းနဲ႔ အသက္ကယ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒီနည္းက ေရႏွစ္တဲ့အခါမ်ိဳးမွာ မ်ားေသာအားျဖင့္ အသုံးျပဳၾကပါတယ္။

၂။ Accident ေၾကာင့္ ေသြးထြက္မ်ားျခင္း

ထိခိုက္မႈတစ္ခုခုေၾကာင့္ ေသြးထြက္လြန္ေနတဲ့ လူနာကို ေဆး႐ုံ၊ ေဆးခန္းမေရာက္မွီ အသက္ကယ္ႏိုင္ဖို႔ ေအာက္ပါနည္းလမ္းေတြကို အသုံးျပဳရပါမယ္။

လူနာမကိုင္မီ လက္ကို စင္ၾကယ္ေအာင္ ေဆးပါ။

လက္အိတ္စြပ္ပါ။

လူနာကို လွဲေနေစပါ။

ေျခရင္းပိုင္းကို ျမႇင့္ထားပါ။

ေသြးထြက္တဲ့ေနရာကို တတ္ႏိုင္သေလာက္ ျမႇင့္ထားေပးပါ။

မလိုအပ္တဲ့ ေသြးခဲ၊ ေသြးပိတ္ စတဲ့ အစိတ္အပိုင္းမ်ားကို ဖယ္ရွားပါ။

သန႔္ရွင္းတဲ့ အဝတ္စ၊ ပတ္တီး၊ လက္ စတာေတြနဲ႔ ေသြးထြက္တဲ့ေနရာကို မိနစ္(၂၀)ခန႔္ ဖိထားပါ။

အဝတ္စနဲ႔ ပတ္တီးတို႔ကို မဖယ္ဘဲ ပလာစတာ ကပ္ပါ။

ေသြးထပ္စိုလာရင္လည္း ပတ္တီးကို မဖယ္ပါနဲ႔။ လိုအပ္ရင္ ေနာက္ထပ္ ပတ္တီးနဲ႔ ပလာစတာ ထပ္သုံးပါ။

လိုအပ္ပါက ေသြးထြက္ေစတဲ့ ေသြးလႊတ္ေၾကာကို ဖိထားေပးပါ။ (ဥပမာ၊ လက္ဆိုရင္ ဂ်ိဳင္း၊ လက္ေမာင္း။ ေျခေထာက္ဆိုရင္ ေပါင္ၿခံ၊ ေပါင္ စသျဖင့္ ဖိထားပါ။ )

၃။ ႏွာေခါင္းေသြးယိုျခင္း

ႏွာေခါင္းေသြးယိုတဲ့ လူနာကို ပထဦးဆုံး ေရွ႕ကိုကိုင္းထားၿပီး ထိုင္ေနခိုင္းပါ။ ၿပီးရင္ ႏွာေခါင္းရဲ႕ ေပ်ာ့တဲ့အပိုင္းကို လက္ေခ်ာင္းႏွစ္ေခ်ာင္းနဲ႔ ညႇစ္ပါ။ (ဆယ္မိနစ္ၾကာတဲ့အထိ ဆက္တိုက္ ညႇစ္ထားေပးပါ။) အကယ္၍ ႏွာေခါင္းေသြးယိုတဲ့ လူနာက ကေလးငယ္တစ္ဦး ျဖစ္မယ္ဆိုရင္ အာ႐ုံေျပာင္းထားေပးသင့္ပါတယ္။ ၿပီးရင္ေတာ့ ႏွာေခါင္းေပၚကို ေရခဲတင္ေပးပါ။

ေနာက္တစ္နည္းကေတာ့ ႏွာေခါင္းအေပၚ ႏွာသီးေနရာမွာ လက္မနဲ႔ လက္ညႇိဳးကို ဖိညႇစ္ထားတာက ေသြးထြက္ေနတဲ့ ေသြးေၾကာေတြကို ဖိႏွိပ္လိုက္တာ ျဖစ္တဲ့အတြက္ ေသြး ခ်က္ခ်င္း တိတ္သြားေစပါတယ္။

အေပၚက နည္းေတြအတိုင္း (၁၅)မိနစ္အထိ ျပဳစုၿပီးတာေတာင္ ေသြးက လုံးဝမတိတ္ဘူးဆိုရင္ေတာ့ နီးစပ္ရာ ေဆး႐ုံ၊ ေဆးခန္းကို အျမန္ဆုံး သြားေရာက္ၿပီး ကုသမႈ ခံယူရပါမယ္ေနာ္။ ဒီေဝဒနာကေတာ့ ေနပူထဲ အထြက္မ်ားသူေတြ၊ အပူအေအး မမွ်သူေတြနဲ႔ မေတာ္တဆ ႏွာေခါင္းကို ထိခိုက္မိသူေတြမွာ အျဖစ္မ်ားပါတယ္။

၄။ အ႐ိုးက်ိဳးျခင္း

ထိခိုက္မႈေၾကာင့္ အ႐ိုးက်ိဳးထားတဲ့ လူနာကို အရင္ဆုံး ေသြးမထြက္ေစဖို႔ ဂ႐ုစိုက္ေပးပါ။ အနာရွိရင္ ေဆးထည့္ထားၿပီး သတိေမ့ေမ်ာေနတဲ့ လူနာဆိုရင္ အသက္ရႉ/မရႉ စစ္ေဆးပါ။ တစ္ျခားဒဏ္ရာ ရွိ၊ မရွိ စစ္ေဆးၿပီး က်ိဳးတဲ့အပိုင္းကို မလႈပ္ရွားေအာင္ ထိန္းေပးပါ။ က်ိဳးေနတဲ့ ဒဏ္ရာကို လုံးဝ (လုံးဝ) ႏွိပ္မေပးရပါ။ အထိန္းမပါဘဲ မေ႐ႊ႕မိပါေစနဲ႔ေနာ္။

၅။ သတိလစ္ျခင္း

အထိတ္တလန႔္ ျဖစ္တာ၊ အပူလွ်ပ္တာ၊ ေသြးထြက္လြန္တာ၊ ေခြၽးထြက္လြန္တာ၊ မူးေဝတာနဲ႔ အရက္ အလြန္အကြၽံ ေသာက္သုံးျခင္းေၾကာင့္ သတိလစ္တတ္ပါတယ္။ သတိလစ္တဲ့ လူနာက မ်က္ႏွာတစ္ခုလုံး နီရဲေနတတ္ၿပီး ေနပူလွ်ပ္တဲ့သူ ဆိုရင္ေတာ့ တစ္ကိုယ္လုံး ျခစ္ျခစ္ေတာက္ ပူေနတတ္ပါတယ္။

သတိလစ္လူနာရဲ႕ ဦးေခါင္းကို ေထာင္ေပးၿပီး အပူေလွ်ာ့သြားေအာင္ ဂ်ိဳင္းေအာက္၊ မ်က္ႏွာ၊ ကုပ္၊ လက္ေကာက္ဝတ္နဲ႔ ရင္ဘတ္ စတဲ့ေနရာေတြကို ေရေအးေအး ဆြတ္ထားတဲ့ အဝတ္နဲ႔ အုပ္ေပးပါ ဒါမွမဟုတ္ ေရခဲရႏိုင္တဲ့ ေနရာဆိုရင္ေတာ့ ရခဲတင္ေပးလို႔ ရပါတယ္။

လူနာသတိရလာရင္ ေရေအးမ်ားမ်ား ေသာက္ခိုင္းၿပီး ေကာ္ဖီနဲ႔ ဝီစကီလိုမ်ိဳး အေဖ်ာ္ယမကာေတြကိုေတာ့ လုံးဝ ေရွာင္ခိုင္းသင့္ပါတယ္။ အရက္မူးလြန္ေနတဲ့ လူနာကိုေတာ့ ဦးေခါင္းကို ေအးေအာင္ျပဳလုပ္ၿပီး အန္ေဆး တိုက္ေပးရပါမယ္။

၆။ ပါးစပ္မွ ေလမႈတ္သြင္းနည္း

ေရနစ္တဲ့ လူနာကို ပါးစပ္ထဲ ေလမႈတ္သြင္းတဲ့အခါ နည္းလမ္းက်ေအာင္ ေအာက္ပါအတိုင္း ျပဳလုပ္ႏိုင္ပါတယ္။

ပါးစပ္၊ အားေခါင္၊ လည္ေခ်ာင္းထဲမွာ အမႈိက္၊ အန္ဖတ္၊ အဝတ္စလိုမ်ိဳး ပစၥည္းေတြ ပိတ္ဆို႔ေနရင္ အရင္ဆုံး ဖယ္ရွားေပးပါ။

လူနာကို မာတဲ့ၾကမ္းျပင္ေပၚ ပက္လက္လွန္ထားပါ။

လူနာရဲ႕ လည္ပင္းကို ဆန႔္လ်က္ ေမးေစ့ကို အထက္ (ေရွ႕)ကို မတင္ေပးပါ။

လူနာရဲ႕ ပါးစပ္ကို ဖြင့္ထားၿပီး မိမိက ေလတစ္ဝ ရႉထားပါ။

လူနာရဲ႕ ပါးစပ္ကို မိမိပါးစပ္နဲ႔ ေတ့ပိတ္ကာ ေလသြင္းေပးပါ။

ပါးစပ္ဖြင့္ထားလို႔ ရရင္ ႏွာေခါင္းကို မိမိလက္နဲ႔ ပိတ္ၿပီး ပါးစပ္ကေန ေလသြင္းေပးပါ။ (၂)ႀကိမ္ခန႔္ ျပဳလုပ္ေပးပါ။

(၂)ႀကိမ္ျပဳလုပ္ၿပီး အသက္ျပန္လည္ရႉလာတာ မ်ားပါတယ္။ အသက္မရႉလာဘူးဆိုရင္ေတာ့ CPR လုပ္သင့္ပါတယ္။

၇။ အသက္ရႉလမ္းေၾကာင္း စစ္ေဆးျခင္း

လူနာက အစာအဆိပ္သင့္ေနတာမ်ိဳး၊ အစားနင္တာမ်ိဳးနဲ႔ အသက္ရႉလမ္းေၾကာင္းမွာ တစ္ခုခု တစ္ဆို႔ေနတာမ်ိဳး ျဖစ္ရင္ ဒီနည္းလမ္းကို အသုံးျပဳၿပီး အသက္ရႉလမ္းေၾကာင္းကို စစ္ေဆးလို႔ ရပါတယ္။ အရင္ဆုံး အစားနင္ရင္ ေရွ႕ကို ကိုင္းထားၿပီး ေက်ာကုန္းကေန ထုေပးပါ။ အစာျပန္ထြက္တဲ့ လမ္းေၾကာင္းမွန္ေအာင္ လည္ပင္းကို တည့္တည့္ ထားေပးရပါမယ္။

လည္ေခ်ာင္းမွာ တစ္ေနတာေတြ မရွိေတာ့ဘူး ဆိုရင္ေတာ့ ေအာက္ပါနည္းလမ္းအတိုင္း အသက္ရႉလမ္းေၾကာင္းကို စစ္ေပးရပါမယ္။

လူနာကို မာေၾကာတဲ့ ၾကမ္းျပင္ေပၚ ထားပါ။

လည္ပင္းက်ိဳးျခင္း ရွိ၊ မရွိ စစ္ပါ။ လည္ပင္းကို ဆန႔္ထုတ္ျခင္း၊ ေမးေစ့ကို မတင္ျခင္း စတဲ့နည္းလမ္းေတြနဲ႔ လူနာရဲ႕ လွ်ာက အသက္ရႉလမ္းေၾကာင္းကို ပိတ္မေနေအာင္ လုပ္ရပါမယ္။

ေရွးဦးသူနာျပဳစုနည္းေတြထဲက လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား အယူအဆ လြဲမွားေနတဲ့ အခ်က္တစ္ခ်ိဳ႕ကိုလည္း ေဖာ္ျပေပးခ်င္ပါတယ္။

၁။ မီးေလာင္ဒဏ္ရာ၊ ေရေႏြးပူေလာင္တာေတြကို ေရခဲ လုံးဝ မအုပ္ပါနဲ႔။ အပူဒဏ္ေၾကာင့္ ပ်က္ဆီးသြားတဲ့ အေရျပားကို ပိုဆိုးေစ႐ုံကလြဲၿပီး ဘာေကာင္းက်ိဳးမွ မေပးပါ။ ေရခဲေရ မဟုတ္တဲ့ ေရေအးေအးနဲ႔သာ ေလာင္းခ် သန႔္စင္ေပးပါ။

၂။ ေသြးထြက္ေနတဲ့ အနာေပၚကို ပတ္တီးနဲ႔ အဝတ္စ အုပ္ထားၿပီး ေသြးေျခာက္သြားတဲ့အခါ ခ်က္ခ်င္း မခြာပါနဲ႔။ ႐ုတ္တရက္ ခြာလိုက္တဲ့အခါ အနာေပၚက ေသြးခဲေတြ အကုန္ကပ္ပါသြားတာေၾကာင့္ ေသြးျပန္ယိုလာတတ္ပါတယ္။

၃။ ႏွာေခါင္းေသြးယိုတဲ့အခါ ေနာက္ကိုလွန္ၿပီး ေမာ့မထားရပါဘူးေနာ္။ ေမာ့ထားတဲ့အခါ ေသြးေတြက လည္ေခ်ာင္းကေန ဆင္းသြားၿပီး ေသြးေရာင္ေတြ ျပန္အန္ထြက္တာမ်ိဳး ျဖစ္တတ္ပါတယ္။

၄။ ကစားကြင္းထဲမွာ လဲက်သြားတဲ့ အားကစားသမားေတြ၊ လမ္းမွာ ယာဥ္တိုက္မႈေၾကာင့္ လဲသြားတဲ့သူေတြကို ခ်က္ခ်င္း ေနရာကေန မေ႐ႊ႕ပါနဲ႔။ အာ႐ုံေၾကာမႀကီး ထိခိုက္ေနတာေတြ ရွိတဲ့အခါ လူနာကို ေ႐ႊ႕လိုက္ရင္ အာ႐ုံေၾကာမႀကီးကို ပိတ္မိၿပီး အေၾကာေသေစႏိုင္တဲ့အထိ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ အေကာင္းဆုံးကေတာ့ ေဆးအကူအညီကို ေစာင့္ၿပီး သစ္တုံးကို ေ႐ႊ႕သလိုမ်ိဳး လႈပ္ရွားမႈအနည္းဆုံး အေျခအေနနဲ႔ ေ႐ႊ႕ေျပာင္းပါ။

၅။ ဒဏ္ရာကို တံေတြးဆြတ္တာက အနာေပ်ာက္လြယ္တယ္ဆိုတာ မဟုတ္ပါဘူးေနာ္။ ခံတြင္းထဲက ဘတ္တီးရီးယားေတြ အနာထဲဝင္ကုန္လို႔ ပိုေတာင္ အနာရင္းေစပါတယ္။

၆။ တစ္ကိုယ္လုံး အလက္ဂ်စ္ထၿပီး ယားလာတဲ့အခါ လိမ္းေဆးဝယ္လိမ္းတာမ်ိဳး လုံးဝ မလုပ္သင့္ပါဘူးေနာ္။ ဓာတ္မတည့္မႈေတြဟာ အသက္ရႉၾကပ္တဲ့အထိ ျဖစ္ေစတာမို႔ ေဆးခန္းအျမန္ဆုံးျပတာ အေကာင္းဆုံးပါ။

၇။ ႂကြက္သားေတြ၊ အဆစ္ေတြ၊ အ႐ြတ္ေတြ ဒဏ္ရာရလာတဲ့အခါ ေရေႏြးဝတ္အုပ္ေပးတာမ်ိဳး လုပ္ရင္ ဒဏ္ရာကို ပိုေရာင္ေစပါတယ္ေနာ္။ ေရခဲဝတ္ေလး အဆစ္ေပၚကို အုပ္ထားမွသာ အေရာင္က်လာမွာပါ။

၈။ မ်က္လုံးထဲ တစ္စုံတစ္ခု ဝင္တဲ့အခါ မ်က္လုံးကို မပြတ္ပါနဲ႔။ ပြတ္လိုက္တဲ့အခါ မ်က္သားကို ပိုၿပီး ဒဏ္ျဖစ္ေစပါတယ္။ အတင္းထုတ္ဖို႔ မႀကိဳးစားပါနဲ႔။ ေရသန႔္နဲ႔ ေဆးခ်ၿပီး မ်က္စင္းခပ္ေပးတာ အေကာင္းဆုံးပါပဲ။